Kritik Önermesi (Alıntır)

Bu bölümde hızla yol almanı sağlayacak bir alıntı paylaşıyorum. Hem okuma kaliten yükselecek, hem yazıda kendi disiplinini oluşturabileceksin. Çünkü bu kez sahnede değil jüridesin. Beğendirmeye çalışmıyorsun, kusurları gösteriyorsun. Bence bu alıntıyı belleğine yerleştirmelisin, böylece yazarken kendi denetimini gerçekleştirmiş olacaksın.

Konu:  Öykü Çözümleme Basamakları 

  1. KURGU (YAPI):
  • Metnin kesitlere ayrılması (bölümlendirme)
  • Her bir kesitte (bölümde) anlatılanın ve bunların arasındaki bağların belirlenmesi
  • Kesitlerin serim, düğüm, çözüm olarak sınıflandırılması
  • İÇERİK:

Anlam Düzlemi:

  • Konu: Metin ne/neyi/neleri anlatıyor?
  • Ana ve yan anlam katmanları
  • Metnin ana izleği (tema) ve yan izlekleri neler?
  • Yazarın tezi
  • Metindeki çatışmalar
  • Metnin imge düzleminin anlamlandırılması
  • Metinde işlenen soru/sorunlar
  • Motifler
  • Başlık-metin ilişkisi
  • Metnin döneme, topluma dair gösterdikleri

Zaman:

  • Dış zaman/Nesnel zaman (geniş)
  • İç zaman/Öznel zaman (dar)
  • Zamanın olay, kişi, davranışlar üzerinde etkisi
  • Zamanın eserde işlenişi:
  • Zamana dair göstergelerden hareketle zaman-dönem-toplum ilişkisi

Mekân:

  • Somut (dış/iç) – Soyut
  • Mekânın simgesel göndermelerinin anlamlandırılması
  • Anlatı içinde mekânın işlevi/işlevleri
  • Mekân-kişi-zaman ilişkilerinin ve dönemsel ilişkinin belirlenmesi

Kişiler:

  • Anlatının ana kişisi ve yardımcı kişileri
  • Genel nitelikleri (Davranışlar, konuşmalardan yola çıkılarak kişilerin çözümlenmesi)
  • Anlatı içindeki işlevleri
  • Anlatı kişilerinin ilişkileri
  • Karakter/tip özellikleri
  • Kişilerin sunumu
  • DİL VE ANLATIM ÖZELLİKLERİ:

Bakış Açısı/Anlatıcı:

  • Metin kim tarafından anlatılmış?

*Tanrısal (egemen/III. kişi)

*Tekil (kahraman/ben anlatıcı)

*Gözlemci (çoğul)

  • Anlatıcının metin içindeki işlevi
  • Tarafsızlık derecesi
  • Söz öbekleri, kalıplar
  • Eril ya da dişil olma hali
  • Dilin güncellik derecesi, anlaşılabilirliği
  • İmge, somut değer ilişkisi
  • İfadeyi hantallaştıran fazlalıklar

Anlatım Yöntemleri:

  • Nerede/Niçin/Nasıl Kullanılmış?

*Gösterme *Düz öyküleme (Anlatma) *İç çözümleme *İç monolog *Diyalog *Bilinç akışı *Geri dönüş *Betimleme *Davranışlar

Dil:

  • Cümle kuruluşları (devrik, uzun, kısa, eksiltili)
  • Anlatım özellikleri (duru, açık, yalın, yoğun, özgün)
  • Hangi tür sözcüklerin ağırlıklı kullanıldığı
  • Sözcüklerin anlamsal değerleri (genellikle hangi anlamlarıyla kullanıldıkları)
  • Cümle kuruluşlarının, sözcük anlam ve türlerinin, anlatım özelliklerinin öykünün anlam evrenine katkıları
  • METİN-YAZAR İLİŞKİSİ:

Metnin yazarının hayatı ile eser arasında ilişki olup olmadığının, bunun yazarın metnine yansıyıp yansımadığının belirlenmesi

  • METİNLER ARASI KARŞILAŞTIRMA:
  • Metinde ele alınan konu/soru/sorunun bilimsel metinlerde ele alınış biçimiyle karşılaştırılması
  • Aynı olay/durumun gazetelerdeki anlatımıyla karşılaştırılması
  • Metindeki söz ve söz gruplarının günlük yaşamdaki kullanımlarıyla karşılaştırılması
  • METNİN OKUR TARAFINDAN ALIMLANMASI:
  • Metnin okurda uyandırdığı duygu ve düşünceler
  • Okur için anlam ve değeri